De driellaags hardshell is het meest ongemakkelijke product in de outdoorkast. Het ding beschermt je in omstandigheden waar geen ander kledingstuk het volhoudt, en juist daarom is het bijna onmogelijk te recyclen. Nylon buitenstof, waterdicht membraan en binnenlaag zijn onder hoge druk aan elkaar gelamineerd tot één materiaal dat zich niet meer laat scheiden. Aan het einde van zijn leven is een shell van 600 euro daarom niets meer dan een bijzonder duur stuk restafval.

De industrie heeft dat probleem jarenlang omzeild met een halve oplossing: gerecyclede buitenstof over een standaard membraan. Beter dan niets, maar het maakt de jas zelf niet recyclebaar. Eind augustus presenteerde Arc’teryx System 0, een ontwerpkader dat precies dit knelpunt aanpakt. Het eerste product, de Sperro SV, is een Gore-Tex Pro-hardshell die vanaf de eerste schets is ontworpen om gerepareerd, ontleed en opnieuw tot garen gemaakt te worden. De vraag is of dat meer is dan een mooie belofte.

Circulariteit als uitgangspunt, niet als nazorg

Arc’teryx heeft sinds 2021 ReBird, een programma dat wassen, repareren, inruilen, doorverkopen en upcyclen bundelt. Dat werkt, maar het werkt achteraf: het probeert de levensduur te rekken van producten die nooit ontworpen zijn om lang mee te gaan of uit elkaar te gaan. System 0 draait de volgorde om. Het kader omvat volgens het merk ontwerp, inkoop, productie, gebruik, reparatie en terugname aan het einde van de levensduur, met als doel circulariteit te maken tot een schaalbaar bedrijfsmodel in plaats van een marketingprogramma naast de winkel.

Chief Creative Officer Katie Becker zegt dat het team bewust met het moeilijkste product is begonnen. Een hardshell is de meest complexe constructie die Arc’teryx maakt, en als circulariteit daar lukt, is de aanname dat de lessen naar de rest van het assortiment vertaald kunnen worden. Dat is een logische strategie, maar ook een die het merk verplicht: één circulaire jas in een collectie van honderden niet-circulaire producten is een begin, geen resultaat.

Hoe de Sperro SV uit elkaar te halen is

Het materiaaltechnische hart van de jas is een samenwerking tussen drie partijen. Aquafil levert Econyl, geregenereerd nylon 6 dat wordt gemaakt uit onder meer afgedankte visnetten, tapijtafval en industrieel textielafval. Gore bouwde rond dat garen een eigen driellaags laminaat met het nieuwere ePE-membraan, dat vrij is van bewust toegevoegde PFAS. En Arc’teryx ontwierp buitenstof en binnenlaag zo dat ze bij chemische recycling weer van het membraan te scheiden zijn.

Dat laatste is de crux. Als de jas niet meer te repareren is, wordt de stof vermalen en wordt het nylon chemisch losgemaakt van het membraan. Het nylon gaat terug naar Aquafil, dat er via depolymerisatie opnieuw garen van maakt op virgin-kwaliteit. Anders dan bij mechanische recycling, waar vezels bij elke ronde korter en zwakker worden, blijft nylon 6 op deze manier in theorie oneindig herbruikbaar. Wat er precies met het afgescheiden ePE-membraan gebeurt, communiceert Arc’teryx niet.

Repareren voordat je recyclet

Recyclen is in de circulaire hiërarchie pas de laatste stap. Verreweg de meeste milieuwinst zit in langer gebruiken, en daar heeft Arc’teryx het meest tastbare werk verricht. Het merk gebruikte jaren aan ReBird-reparatiedata om te zien waar hardshells sterven, en verstevigde precies die plekken. De belangrijkste ingreep is een eenvoudig vervangbare ritsslider, de eerste bij het merk. Een kapotte hoofdrits is een van de meest voorkomende redenen waarom een verder intacte shell wordt afgedankt.

Bij elke Sperro SV horen drie jaar onbeperkte reparaties buiten de garantie om. Een lasergegraveerde QR-code aan de binnenkant werkt als digitaal productpaspoort met materiaalinformatie, onderhoudsadvies en reparatiegeschiedenis van dat specifieke exemplaar. Daarmee loopt Arc’teryx vooruit op de Europese ESPR-regelgeving, die digitale productpaspoorten voor textiel de komende jaren verplicht gaat stellen.

Een standaard die het merk zelf mee schreef

De Sperro SV is het eerste product met een TESTEX Circularity-certificering. Die standaard bestond tot voor kort niet: er was geen certificering die lang dragen, snel repareren en efficiënt recyclen in één beoordeling ving. Arc’teryx heeft de norm daarom samen met TESTEX ontwikkeld. Dat is verdedigbaar, want iemand moet beginnen, maar het betekent ook dat het merk voorlopig wordt getoetst aan een lat die het zelf mee heeft neergelegd. Pas als andere merken zich aan dezelfde standaard laten meten, weten we wat de certificering waard is.

De prijs van het goede voorbeeld

In Europa kost de Sperro SV 1.200 euro. Dat roept een ongemakkelijke vraag op: is circulariteit hier een oplossing voor de industrie, of een premiumfeature voor wie het zich kan veroorloven? Het eerlijke antwoord is allebei. Nieuwe materiaalketens, een eigen certificering en drie jaar reparaties kosten geld, en een merk als Arc’teryx kan die rekening bij zijn klanten neerleggen. Dat maakt de Sperro SV geen oplossing voor de massa, maar wel een bewijs van concept dat de rest van de sector niet meer kan negeren.

Want dat is wat System 0 werkelijk doet. Het verplaatst de bewijslast. De vraag is niet langer of een hardshell recyclebaar kan zijn. De vraag is waarom die van alle andere merken dat nog steeds niet is.

Onder de loep

• Waarom zijn hardshells zo moeilijk te recyclen?
  Een driellaags hardshell bestaat uit buitenstof, membraan en binnenlaag die permanent aan elkaar zijn gelamineerd. Die lagen bestaan meestal uit verschillende polymeren en laten zich mechanisch niet scheiden. Daardoor belandt vrijwel elke afgedankte shell in de verbrandingsoven of op de stort.
• Wat is het verschil tussen gerecycled nylon en recyclebaar nylon?
  Gerecycled nylon betekent dat de grondstof uit afval komt, bijvoorbeeld visnetten. Recyclebaar betekent dat het product zelf aan het einde van zijn leven opnieuw tot grondstof kan worden gemaakt. Veel outdoorkleding is het eerste, maar nauwelijks iets is het tweede. De Sperro SV is bedoeld als beide.
• Wat is chemische recycling van nylon 6?
  Bij chemische recycling wordt nylon 6 via depolymerisatie afgebroken tot zijn bouwsteen caprolactam, waarvan opnieuw nylon wordt gemaakt met dezelfde kwaliteit als nieuw materiaal. Dit kan in principe onbeperkt worden herhaald, in tegenstelling tot mechanische recycling, waarbij de vezelkwaliteit per ronde afneemt.
• Is TESTEX Circularity een onafhankelijke certificering?
  TESTEX is een onafhankelijk Zwitsers testinstituut, maar de circulariteitsstandaard is samen met Arc’teryx ontwikkeld omdat er nog geen geschikte norm bestond. De toetsing zelf is onafhankelijk; de criteria zijn dat gedeeltelijk niet. Hoe breed andere merken de standaard gaan omarmen, bepaalt uiteindelijk het gewicht ervan.
• Is één circulaire jas genoeg om Arc’teryx duurzaam te noemen?
  Nee, en het merk claimt dat zelf ook niet. De Sperro SV is een bewijs van concept binnen een assortiment dat grotendeels nog conventioneel wordt geproduceerd. Wat telt, is of System 0 de komende jaren daadwerkelijk wordt uitgerold over de rest van de collectie.